متشاكى نموده است ، چون مراد از قول او كه فرمود : من به تو ظلم كردم به معنى ظلم و ستم نيست و بهتر و شايسته‌تر اين بود كه قبل از وضوح حكم و ارائه دليل ، اين مطلب را نگويد . كتاب ( معانى الاخبار ) با اسناد به مردى از شيعيان از حضرت ابى عبد اللَّه ( ع ) نقل مىكند كه مىگويد : من از امام ( ع ) در باره قول خداى متعال در قصهء ابراهيم ( ع ) كه فرمود : ( بلكه بزرگ بتها اين عمل را انجام داده ، پس از او بپرسيد ، اگر آنها مىتوانند سخن بگويند [ 1 ] ) سؤال كردم ( به اين معنا كه چرا ابراهيم دروغ گفته است ؟ ) امام فرمود : ابراهيم ( ع ) دروغ نگفت ، بلكه گفت : اگر آنها مىتوانند سخن بگويند ، او اين عمل را انجام داده ، ( نفى نتيجهء شرط مستلزم نفى شرط است ) پس من در باره يوسف سؤال كردم كه گفت : ( اى كاروان شما دزد هستيد [ 2 ] ) فرمود : قول يوسف صادق بود ، چون آن برادران ، يوسف را از پدرش دزديده بودند ، آيا نمىبينى كه وقتى كاروان برادران مىپرسند : شما چه چيزى را گم كرده‌ايد ؟ مىگويند : ما پيمانهء ملك را گم كرده‌ايم و نمىگويند : شما پيمانهء ملك را دزديده‌ايد . چون منظورشان دزديدن يوسف از پدر بوده است ، آنگاه من گفتم : قول ابراهيم كه گفت ( من بيمارم [ 3 ] ) چگونه است ؟ فرمود : ابراهيم بيمار نبود و دروغ هم نمىگفت ، همانا او بيمار جستجو و كنجكاوى بود ؟ ! يعنى از آيين جاهلى حاكم بر جامعه‌اش ناراضى بود و ناراحت بدنبال حقيقت مىگشت . و از ايشان روايت شده كه قول ابراهيم به معناى اين بود كه من به زودى بيمار مىشوم و هر ميرنده‌اى بيمار است و موت نوعى بيمارى است كه هر كس به آن مبتلا مىشود و اينكه خداوند تعالى به پيامبرش فرمود إِنَّكَ مَيِّتٌ [ 4 ] يعنى تو سرانجام خواهى مرد و نيز روايت شده بيمارى ابراهيم به معناى قتل حسين بن على عليه السلام است كه از ذريّه اوست . و در تفسير على بن ابراهيم نقل شده كه از ابو عبد اللَّه ( ع ) در باره گفتار ابراهيم كه

--> [ 1 ] سوره انبياء ، آيه 63 . [ 2 ] سوره يوسف ، آيه 70 . [ 3 ] سوره صافات ، آيه 89 . [ 4 ] سوره زمر ، آيه 30 .